Shtetet e Bashkuara dhe Irani kanë njoftuar arritjen e një marrëveshjeje diplomatike që pritet të hyjë në fuqi të premten, duke shënuar një zhvillim të rëndësishëm pas muajsh tensionesh dhe përplasjesh në rajonin e Lindjes së Mesme. Presidenti amerikan, Donald Trump, deklaroi se SHBA-ja do të heqë bllokadën detare ndaj porteve iraniane, ndërsa Irani do të rihapë Ngushticën e Hormuzit pas nënshkrimit të marrëveshjes. Megjithatë, teksti i plotë i dokumentit ende nuk është bërë publik.
Në një intervistë për The New York Times të dielën, Trump tha se marrëveshja garanton që Ngushtica e Hormuzit do të mbetet “përgjithmonë pa pagesë” për lundrimin ndërkombëtar. Ai paralajmëroi gjithashtu se, nëse Irani nuk arrin një marrëveshje përfundimtare për programin e tij bërthamor, SHBA-ja mund të rikthejë veprimet ushtarake ose të marrë një rol më të gjerë sigurie në rajon. Presidenti amerikan mbrojti gjithashtu vendimin për sulmet ushtarake kundër Iranit dhe bllokadën e mëvonshme detare, duke pretenduar se këto veprime kanë “ribërë Lindjen e Mesme në favor të Amerikës”.
Pas njoftimit të marrëveshjes, të dyja palët kanë paraqitur zhvillimin si një sukses diplomatik. Trump e cilësoi marrëveshjen si një “Marrëveshje të Madhe” që do të sjellë “paqe dhe siguri në të gjithë rajonin”. Nga ana tjetër, zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, vlerësoi atë që ai e quajti suksesin e rezistencës dhe arritjeve ushtarake të Iranit. Ndërmjetësi kryesor në proces, Shehbaz Sharif, deklaroi se marrëveshja parashikon ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë edhe Libanin.
Por pavarësisht optimizmit diplomatik, zbatimi i marrëveshjes mund të hasë pengesa serioze, veçanërisht në Liban. Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, nuk ka dhënë sinjale se është i gatshëm t’i japë fund ofensivës kundër Hezbollah. Gjatë javës së fundit, sulmet izraelite në periferitë jugore të Bejrutit dhe shkëmbimet e zjarrit mes Izraelit dhe Hezbollahut kanë rrezikuar të minojnë procesin diplomatik. Sipas raportimeve, Irani shmangu një reagim të ri ushtarak kundër Izraelit për të mos vënë në rrezik finalizimin e marrëveshjes.
Draft-memorandum me 14 pika
Mediat shtetërore iraniane kanë publikuar detaje të një memorandumi mirëkuptimi prej 14 pikash, megjithëse këto nuk janë konfirmuar zyrtarisht nga Uashingtoni apo Teherani.
Sipas raportimeve, dokumenti përfshin:
Armëpushim të përhershëm në të gjitha frontet, përfshirë Libanin;
Angazhimin e SHBA-së për të mos ndërhyrë në punët e brendshme të Iranit;
Heqjen e bllokadës detare amerikane brenda 30 ditëve;
Rihapjen e Ngushticës së Hormuzit brenda 30 ditëve;
Heqjen e sanksioneve ndaj sektorit iranian të naftës dhe energjisë;
Angazhimin e Iranit për të mos prodhuar armë bërthamore;
Mosvendosjen e sanksioneve të reja nga SHBA-ja;
Plane rindërtimi për Iranin me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë.
Sipas mediave iraniane, negociatat për një marrëveshje përfundimtare nuk do të fillojnë para se të lirohet një pjesë e konsiderueshme e fondeve iraniane të ngrira dhe të pezullohen disa prej sanksioneve ekonomike.
Reagime nga ndërkombëtarët
Marrëveshja është mirëpritur nga shumë prej liderëve ndërkombëtarë. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, e cilësoi atë si “një hap kritik drejt zgjidhjes paqësore të konfliktit” dhe falënderoi vendet ndërmjetësuese, përfshirë Pakistanin, Turqinë dhe Arabinë Saudite. Nga ana e tij, presidenti francez, Emmanuel Macron, kërkoi zbatim të shpejtë dhe të plotë të marrëveshjes, ndërsa kryeministri britanik, Keir Starmer, e quajti atë një “hap të rëndësishëm”. Po ashtu edhe presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, mirëpriti marrëveshjen, duke paralajmëruar palët të shmangin veprime apo deklarata që mund të rrisin tensionet para nënshkrimit zyrtar.
Ceremonia e nënshkrimit pritet të zhvillohet të premten në Geneva, pas përfundimit të samitit të Group of Seven në Évian-les-Bains. Megjithatë, mbeten paqartësi të rëndësishme. SHBA-ja dhe Irani kanë paraqitur versione të ndryshme për hapat që do të pasojnë nënshkrimin. Teherani këmbëngul se negociatat për marrëveshjen përfundimtare varen nga lirimi i miliarda dollarëve fonde të ngrira, ndërsa zyrtarët amerikanë e kanë mohuar se një kusht i tillë është pjesë e marrëveshjes aktuale.
