Mjaftueshmëria e naftës në tregun evropian është një çështje e rëndësishme, duke pasur parasysh rrjedhën e luftës në Lindjen e Mesme.Në këtë kontekst, një zëdhënës i Komisionit tha në mesditë të hënën se të gjitha vendet anëtare të BE-së kanë rezerva nafte ose ekuivalente, të mjaftueshme për 85 deri në 90 ditë.
Ndërkohë, mundësia e një lirimi të përbashkët të rezervave të naftës, në koordinim me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), do të diskutohet nga ministrat e financave të G7 në një takim urgjent të planifikuar për sot, me qëllim adresimin e rritjes së ndjeshme të çmimeve të naftës pas konfliktit në Gjirin Persik.
Sipas personave të njohur me diskutimet dhe të cituar nga Financial Times, ministrat do të zhvillojnë një video-konferencë pasdite, në 14:30, së bashku me drejtorin ekzekutiv të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA) Fatih Birol, me qëllim vlerësimin e ndikimit të luftës me Iranin në tregjet ndërkombëtare të energjisë.
Tre vende të G7, përfshirë Shtetet e Bashkuara, kanë shprehur tashmë mbështetje për idenë e lirimit të rezervave, sipas të njëjtave burime.
32 vendet anëtare të IEA-s mbajnë rezerva strategjike nafte sipas një mekanizmi kolektiv emergjence, të krijuar për t’u përballur me krizat e çmimeve të naftës. Sipas burimeve, disa zyrtarë amerikanë besojnë se një lirim i koordinuar midis 300 dhe 400 milionë fuçive – ose rreth 25% deri në 30% të rezervave totale prej 1.2 miliardë fuçish – do të ishte i përshtatshëm.
Debati vjen ndërsa Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, përballet me presion për të frenuar rritjen e ndjeshme të çmimeve të naftës që nga fillimi i luftës. Çmimi mesatar i benzinës në SHBA u rrit në 3.45 dollarë për galon të dielën, nga 2.98 dollarë një javë më parë, dhe pritet të vazhdojë të rritet nëse çmimet nuk frenohen. Raportet e fundit flasin se një fuçi nafte po shkon drejt 120 dollarëve.
Rritja e çmimeve të naftës gjatë javës së kaluar ka pasur pasoja ekonomike globale, duke rritur rrezikun e një rritjeje të re të inflacionit që mund të rëndojë në rritjen ekonomike globale.
Vende të tilla si Kina, India, Koreja e Jugut, Japonia, Gjermania, Italia dhe Spanja janë ndër importuesit më të mëdhenj të naftës bruto dhe konsiderohen veçanërisht të prekshme nga luhatjet e ndjeshme të çmimeve.
Gjendja alarmante e bursave dhe çmimet e hidrokarbureve
“Brent”, indeksi kryesor ndërkombëtar i naftës, u rrit me 24% në tregjet aziatike të hënën në 116.71 dollarë për fuçi. Më vonë ra pak në 110.85 dollarë pas lajmit për takimin e jashtëzakonshëm të G7 . Nafta bruto
amerikane West Texas Intermediate u rrit me 28% në 116.45 dollarë për fuçi përpara se të binte në rreth 108 dollarë, një rritje prej gati 19%.
Rezervat strategjike të naftës u krijuan në vitin 1974, me themelimin e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, pas embargos arabe të naftës që kishte shkaktuar një rritje të çmimeve dhe mungesa të mëdha të karburantit në botën perëndimore.
Ky mekanizëm është projektuar për të lejuar vendet me konsum të lartë të naftës të reagojnë ndaj goditjeve të mëdha energjetike.
Që nga themelimi i IEA-së, ka pasur pesë lëshime të koordinuara të rezervave nga shtetet anëtare. Dy më të fundit ishin në vitin 2022, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, me qëllim kufizimin e rritjes së çmimeve.
Të martën, IEA kishte thirrur tashmë një takim urgjent për të shqyrtuar opsionet për t’u përballur me një krizë të mundshme të furnizimit me naftë. Një dokument i lidhur vëren se organizata është “e gatshme të veprojë për të mbështetur stabilitetin e tregjeve të naftës”.
Sipas të njëjtit dokument, vendet e IEA-së kanë më shumë se 1.24 miliardë fuçi rezerva publike, ndërsa ka rreth 600 milionë fuçi shtesë në rezerva industriale që mund të lëshohen në treg nëse është e nevojshme.
Këto rezerva janë të mjaftueshme për të mbuluar pothuajse një muaj të kërkesës totale për naftë në vendet e organizatës dhe më shumë se 140 ditë importe neto. Shtetet e Bashkuara dhe Japonia mbajnë rreth 700 milionë fuçi nga 1.24 miliardë fuçi.
Rritja e çmimeve të naftës kërcënon gjithashtu të minojë premtimin e Donald Trump për të frenuar inflacionin dhe për të ulur kostot e energjisë. Presidenti amerikan është përballur tashmë me kritika nga disa republikanë për përqendrimin e tepërt në çështjet e politikës së jashtme në vend të çështjeve të brendshme të kostos së jetesës.
Në një postim në platformën Truth Social të dielën në mbrëmje, Trump minimizoi shqetësimet në lidhje me rritjen e çmimeve të naftës.
“Rritjet afatshkurtra të çmimeve të naftës – të cilat do të bien shpejt kur të eliminohet kërcënimi bërthamor iranian – janë një çmim shumë i vogël për t’u paguar për sigurinë dhe paqen e Shteteve të Bashkuara dhe të botës”, shkroi ai, duke shtuar: “Vetëm një budalla do të besonte ndryshe.”
Tregjet e aksioneve në pjesën më të madhe të Azisë ranë të hënën ndërsa çmimet e naftës u rritën. Kontratat e ardhshme në tregjet amerikane po tregonin humbje të konsiderueshme, të cilat mund të shtonin presionin mbi tregjet financiare globale.
Diskutimi i një përdorimi të mundshëm të rezervave strategjike është një ndryshim qëndrimi për administratën Trump, e cila vetëm javën e kaluar kishte thënë se nuk do të kishte nevojë të lironte rezerva për të stabilizuar tregjet. Megjithatë, analistët e tregut të energjisë besojnë se rritja e paprecedentë e çmimeve i lë politikëbërësit me mundësi të kufizuara.
Në një intervistë me Financial Times të premten, Ministri i Energjisë i Katarit, Saad al-Kaabiparalajmëroi se lufta mund të “përmbysë ekonomitë e botës” dhe vlerësoi se eksportuesit e energjisë së Gjirit mund të detyrohen të ndërpresin prodhimin brenda disa ditësh.
Në një analizë të dielën, Rapidan Energy Group paralajmëroi se shtetet anëtare të IEA-s do të përballen me “presion të fortë për të liruar rezerva strategjike”.
Kina, e cila nuk është anëtare e plotë e IEA-s, gjithashtu ka rezerva të mëdha nafte që i ka ndërtuar ndjeshëm gjatë vitit të kaluar. Analistët vlerësojnë se Pekini ka midis 1.1 miliardë dhe 1.4 miliardë fuçi, një sasi që mund të mbulojë deri në rreth 140 ditë importe nafte.
