Grenlanda, sërish në qendër të vëmendjes amerikane…
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara “kanë nevojë për Grenlandën për arsye të sigurisë kombëtare” dhe jo për burimet e saj minerare, pasi emëroi guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguarin e posaçëm për ishullin arktik të administruar nga Danimarka. Ky veprim ka shkaktuar reagime të forta nga Kopenhaga.
“Na duhet Grenlanda për sigurinë tonë kombëtare, jo për mineralet”, tha Trump para gazetarëve në rezidencën e tij në Mar-a-Lago, në Florida, duke shtuar se Landry do të “udhëheqë nismën” amerikane për këtë territor. Vetë Landry deklaroi se synon ta bëjë Grenlandën “pjesë të Shteteve të Bashkuara”.
Këto komente provokuan reagim të menjëhershëm dhe të ashpër nga kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, dhe kryeministri i Grenlandës, Jens-Frederik Nielsen, të cilët përmes një deklarate të përbashkët theksuan: “Nuk mund të aneksohet një vend tjetër… as me argumentin e sigurisë ndërkombëtare.” Ata shtuan se “Grenlanda i përket grenlandezëve dhe SHBA nuk ka të drejtë ta marrë”.
Që prej rikthimit të tij në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, Trump e ka përmendur disa herë dëshirën e tij për të pasur kontroll mbi këtë ishull strategjik dhe të pasur me burime natyrore, një ide që Danimarka dhe shumica e vendeve evropiane e kanë refuzuar prerazi.
Duke komentuar se përse e konsideron Grenlandën thelbësore për sigurinë amerikane, Trump u shpreh se arsyeja nuk janë mineralet, por fakti që, sipas tij, bregdeti i ishullit është gjithnjë e më i pranishëm nga anijet ruse dhe kineze. Ai theksoi se SHBA ka mjaft zona me naftë e minerale brenda territorit të vet, duke e ndarë çështjen e Grenlandës nga interesat ekonomike.
Trump kishte shprehur interes për blerjen e Grenlandës që në mandatin e tij të parë (2017–2021), dhe madje anuloi një vizitë në Danimarkë në vitin 2019, pasi kryeministrja daneze e quajti idenë absurde. Këtë herë, ai nuk ka përjashtuar as përdorimin e forcës ushtarake, duke deklaruar në mars se SHBA “do të shkojë aq larg sa duhet”.
Gjeografikisht pjesë e Amerikës së Veriut, Grenlanda ndodhet më afër Nju Jorkut (rreth 2,900 km) sesa Kopenhagës (3,500 km), dhe ka një popullsi prej rreth 57,000 banorësh. Megjithëse është territor autonom, ajo mbetet pjesë e Mbretërisë së Danimarkës.
Vendimi i Trump për të dërguar një “të ngarkuar të posaçëm” në Grenlandë ka ngritur tensionet me Danimarkën. Qeveria daneze thirri ambasadorin amerikan për sqarime, ndërsa guvernatori Landry deklaroi se është një “nder” të shërbejë në një rol që synon ta bëjë Grenlandën pjesë të SHBA. Kjo ka forcuar shqetësimet në Kopenhagë për qëllimet e vërteta të Shtëpisë së Bardhë.
Në rrjetin e tij social, Trump theksoi se Landry është plotësisht i vetëdijshëm për “sa thelbësore është Grenlanda për sigurinë kombëtare amerikane”.
Sipas profesor Marc Jacobsen nga Kolegji Mbretëror i Mbrojtjes në Danimarkë, megjithëse Trump e merr seriozisht interesin ndaj Grenlandës, është pak e mundur që ai të përpiqet ta marrë atë me forcë. Sidoqoftë, Jacobsen vëren se SHBA mund të përdorë forma më të buta ndikimi si investime strategjike dhe narrativa që e paraqesin Danimarkën si partnere të dobët.
Ai shton se emërimi i Landry si i dërguar i posaçëm dhe vendosja e Tom Dans në krye të Komisionit Amerikan të Kërkimeve Arktike janë pjesë të kësaj strategjie për të rritur ndikimin amerikan në Arktik.
Ministri i Jashtëm danez, Lokke Rasmussen, deklaroi se ky emërim konfirmon interesin e vazhdueshëm amerikan për Grenlandën, por theksoi se të gjitha vendet, përfshirë SHBA-në, duhet të respektojnë integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës.
Kryeministri i Grenlandës, Nielsen, nga ana e tij, u shpreh se marrëdhëniet me SHBA janë miqësore dhe nuk ka asnjë pengesë që Shtetet e Bashkuara të rrisin praninë e tyre të sigurisë në territorin grenlandez, nëse dëshirojnë. Por, theksoi ai, kalimi nga bashkëpunimi në përpjekje për të “marrë” një vend të banuar dhe sovran është i papranueshëm.
Pse është Groenlanda strategjike për SHBA-në?
Trump ka theksuar vazhdimisht se gjeografia strategjike e Arktikut, veçanërisht pozicioni i Groenlandës midis Amerikës së Veriut dhe Evropës, është çelësi për mbrojtjen e SHBA-së dhe interesat e sigurisë globale.
Vendndodhja e saj, duke ofruar rrugën më të shkurtër nga Amerika e Veriut në Evropë, do t’i jepte Uashingtonit përparësi për ushtrinë e saj dhe sistemin e saj të paralajmërimit të hershëm të raketave balistike.
SHBA-të janë gjithashtu të interesuara të vendosin radarë në ujërat që lidhin Groenlandën, Islandën dhe Mbretërinë e Bashkuar. Këto ujëra janë një portë hyrëse për anijet ruse dhe kineze, të cilat SHBA-të duan t’i gjurmojnë.
Ishulli gjithashtu strehon Bazën Hapësinore Pituffik, një instalim i madh ushtarak amerikan që përdoret për operacione mbikëqyrjeje dhe paralajmërimi për raketa.
A mund ta marrin SHBA-të Groenlandën me forcë?
Jacobsen tha se nëse SHBA-të do të pushtonin Groenlandën, kjo do të thoshte fundi i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO).
Danimarka dhe SHBA-të janë anëtare themeluese të NATO-s, një aleancë ushtarake evropiane dhe amerikane e themeluar në vitin 1949.
“Në një nivel personal për Trumpin, kjo do të thoshte gjithashtu fundi i çdo ambicieje për të marrë një çmim për paqen, të cilin ai e ka synuar për kaq gjatë”, tha Jacobsen për Al Jazeera.
“Të gjitha përpjekjet e tij për t’i dhënë fund luftërave në Ukrainë, Izrael-Palestinë dhe gjetkë nuk do të kishin asnjë efekt në këtë drejtim.”
Jacobsen shtoi se ka ende “njerëz të arsyeshëm në pozicionet e duhura” të cilët do të tërhiqnin “frenin e dorës ndaj një ideje kaq të paarsyeshme si pushtimi i Grenlandës”.
“Vërtet nuk besoj se do të ndodhë”, shtoi ai.
