Rruga drejt dialogut është hapur në Shën Pjetër, por djalli fshihet në detaje — të cilat kanë vënë në pikëpyetje deri në fund një hap themelor në rrugën drejt paqes: marrëveshjen me Shtetet e Bashkuara mbi shfrytëzimin e mineraleve të rralla ukrainase. Një nga kushtet e vendosura nga Donald Trump është konsolidimi i marrëdhënieve midis dy vendeve dhe mbrojtja, të paktën përmes interesave të përbashkëta ekonomike, e Ukrainës nga kërcënimet e ardhshme ruse. Nënshkrimi u njoftua dje në mëngjes nga Kievi dhe ceremonia ishte planifikuar në Uashington disa orë më vonë, por më pas lindën probleme — siç deklaroi Sekretari i Thesarit Scott Bessent — “sepse ukrainasit bënë disa ndryshime të minutës së fundit”. “Jemi të sigurt se ata do ta rishqyrtojnë.” Dhe kështu ndodhi, dhe deklarata zyrtare mbërriti gjatë natës, e cila mund të përcaktojë një pikë kthese në kuadrin e përgjithshëm të negociatave, ndoshta mjaftueshëm për të lehtësuar fillimin e negociatave të drejtpërdrejta me Moskën.
Sipas një drafti të qarkulluar në Ukrainë — dhe të shqyrtuar nga Reuters — traktati tani i plotëson shumë nga kërkesat e Kievit dhe mund të bëhet gurthemeli i garancive të sigurisë që Ukraina po kërkon për të arritur një “paqe të drejtë”. Pika kyçe është përdorimi i të ardhurave nga koncesionet dhe mineralet: fillimisht Uashingtoni donte që ato të përdoreshin për të rimbursuar vlerën e furnizimeve ushtarake të dhëna që nga viti 2022, të vlerësuara nga Shtëpia e Bardhë në treqind miliardë dollarë. Një pjesë e të ardhurave — e përcaktuar në draft si pesëdhjetë përqind — pritet tani të shkojë në një fond të përbashkët SHBA-Ukrainë, ku pjesa e SHBA-së mund të rritet si pagesë për dërgesa shtesë të ndihmës ushtarake: një formulim që e zgjeron angazhimin përkrah Ukrainës në të ardhmen. Prandaj, nuk është një garanci ushtarake për mbrojtjen e sigurisë, por i lidh të dy vendet ekonomikisht, si dhe i ofron Kievit burime për të financuar rindërtimin dhe për të forcuar mbrojtjen e tij. Në kohën e nënshkrimit, ukrainasit folën shprehimisht për “ndihmë të re, për shembull në sistemet kundërajrore”.
Të gjitha investimet e fondit duhet të mbeten në Ukrainë. Depozitat e njëzet mineraleve kritike — përfshirë titanin për industrinë e avionëve; litiumi, mangani dhe grafiti për bateritë dhe motorët elektrikë, dhe së fundmi uraniumi — të gjitha kërkojnë operacione të kushtueshme për ta bërë nxjerrjen realitet. Megjithatë, Shtetet e Bashkuara do të kenë refuzimin e parë për çdo lëshim të ri, duke marrë një furnizim jetësor për sistemin e tyre ekonomik. Kohëzgjatja do të jetë dhjetë vjet dhe klauzolat që mund të pengonin procedurën për hyrje në Bashkimin Evropian do të ishin eliminuar. Ndryshe nga drafti ukrainas, njoftimi përfundimtar i paraqitur nga Bloomberg përfshin gjithashtu hidrokarburet dhe gazin: nuk përjashtohet që ato të kenë qenë pika e diskutueshme në fund, mbi të cilën Zelensky do të dorëzohej më vonë.
“Kjo është një marrëveshje strategjike,” tha kryeministri Denys Shmyhal, “një marrëveshje e mirë dhe e drejtë midis dy vendeve për investime të përbashkëta në zhvillimin dhe rindërtimin e Ukrainës.” Ishte vetë kryeministri ai që e përcaktoi paktin me Sekretarin e Thesarit Bessent, duke ia besuar zëvendëses së tij dhe Ministres së Ekonomisë, Yulia Svyrydenko, hartimin e tekstit. Pastaj të shtunën e kaluar, gjatë takimit ballë për ballë në Romë, Zelensky thuhet se i tha Trump se ishte gati ta nënshkruante atë, duke përcaktuar nxitimin përfundimtar.
Draftet që qarkullonin në Kiev përmbanin një element tjetër simbolikisht të rëndësishëm: njohjen e kontributit të Ukrainës në stabilitetin ndërkombëtar. Kjo është një referencë për dorëzimin vullnetar të arsenalit bërthamor sovjetik te Rusia, i cili u zhvillua në vitin 1994 nën ombrellën e Memorandumit të Budapestit, në të cilin Uashingtoni dhe Moska u zotuan të mbronin sigurinë e Ukrainës. Ajo garanci që sot mbetet pika themelore përpara se të ulesh në tryezë dhe të diskutosh paqen./La Repubblica
