Me tone te qarta dhe me nje paralajmerim te forte ish-Kryeprokurori i Arizonës, John Leonardon, si një nga 8 këshilltarët ndërkombëtarë të procesit të Vettingut në Shqipëri ka folur per ate qe pritet te ndodhe me vettingun ne vendin tone.
Ai ka folur gjate nje intervistë për portalin amerikan Tucson.com dhe ka paralajmëruar se 800 gjyqtarë dhe prokurorë shqiptarë do t’i nënshtrohen kontrollit me qëllim pastrimin e figurave të korruptuara.
Sipas tij, kjo “eshtë një punë me rëndësi të madhe për Shqipërinë dhe potencialisht për vendet e tjera të Ballkanit, që mund të imitojnë përpjekjet. BE-ja është duke kërkuar që Shqipëria të bëjë Vettingun për 800 gjykatësit dhe prokurorët e saj, dhe t’i heqë ata që janë të korruptuar ose jokompetentë, si kusht për pranimin e vendit në BE”.
Ai thekson se “Megjithatë, ka presion: Ekzistojnë pritshmëri shumë të larta në vend se shumë gjyqtarë dhe prokurorë do të humbasin vendet e tyre të punës”.
Pyetje: Cili është problemi i trashëgimisë me sistemin gjyqësor të Shqipërisë që po përpiqeni të adresoni?
Ata kane korrupsion të shfrenuar në shumë fusha: Policia, gjyqtarët, prokurorët. Sidomos Ballkani në përgjithësi e ka pasur atë çështje. Vendet që ndodheshin pas Perdes së Hekurt në shekullin e 20-të duket të kenë këtë problem.
Pyetje: Si duhet të funksionojë procesi?
Shqiptarët ndryshuan kushtetutën e tyre vitin e kaluar për të kërkuar që të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët në vend t’i nënshtrohen një procesi verifikimi për të mbajtur vendet e tyre të punës. Ligji i ri krijoi një komision verifikimi, i përbërë nga 12 avokatë shqiptarë të zgjedhur nga Parlamenti Shqiptar, të cilët do të ulen në panele për hetimin dhe dëgjimin e provave për secilin prej këtyre gjyqtarëve dhe prokurorëve lidhur me tri fusha: pasuritë e pashpjegueshme, shoqërimi me kriminelët e njohur dhe aftësi profesionale.
Pyetje: Cili është roli juaj si një vëzhgues ndërkombëtar?
Ka tetë prej nesh, të gjithë në një dhomë të madhe. Të gjithë ne kemi të paktën 15 vjet si gjyqtarë apo prokurorë në vendet tona. Është një grup mjaft me përvojë – shumë prej tyre kanë punuar në vendet e tjera më parë. Ne duhet të japim këshilla këtyre organeve të verifikimit për çështjet ligjore dhe teknikat hetimore, strukturat organizative dhe interpretimet e ligjit të verifikimit. Pastaj ne ulemi me ta kur diskutojmë hetimet e gjykatësve apo prokurorëve të caktuar.
Pyetje: Prej nga jane këshilltarët e tjerë ndërkombëtarë?
Dy nga Holanda, plus Italia, Belgjika, Kroacia, Suedia dhe Bullgaria.
Si mund ta kalosh barrierën gjuhësore, pasi nuk flet shqip?
A: Kemi një staf përkthyesish. Gjuha zyrtare e procesit është shqipja dhe anglishtja. Mrekullisht për mua, nga tetë vëzhguesit ndërkombëtarë, unë jam i vetmi, gjuha amtare e të cilit është angleze, dhe ende po bëjmë biznes zyrtar në gjuhën angleze. Kështu që unë kërkoj të jem arbitri përfundimtar i asaj që është korrekt në gjuhën angleze dhe të rishikoj dokumentet zyrtare para se të dalin.
Pyete: Sa larg jeni nga ky proces?
A: Dëgjimet e para kanë gjasa të ndodhin në pjesën e fundit të shkurtit. Ata po supozojnë se ky proces do të zgjasë katër deri në pesë vjet. Është e vështirë të imagjinohet se si do të jetë kur dëgjimet fillojnë, sepse do të jetë më intensive. Dhomat e dëgjimit janë shumë të vogla. Ata përshtaten si gjashtë ose shtatë persona.
Pyetje: Çfarë lloj problemesh po shihni deri më tani?
Në përgjithësi, ne po shohim se në hetim janë gjyqtarët që marrin ryshfete per akuza te ndryshme; duke u paguar për të marrë një palë në çështjet civile; lirimin e të pandehurve që kërkohen për ekstradim; gjyqtarë të cilët kanë pasuri pesë ose gjashtë herë më shumë se ato që fitojnë.
Gjyqtarët në këtë vend, për 10 vitet e fundit apo më shumë, duhet të bënin deklarata per pasurine, por ne e shohim se ata pretendojnë të jetojnë diku ne menyre shumë më modeste.
Pyetje: Si po merreni?
Shqiptarët në tërësi vetëm presin aq shumë nga Amerika.
Pyetje: Si ka qenë mbështetja?
Ambasadori amerikan këtu ka qenë një përkrahës i madh i këtij procesi. Shqiptarët kanë shumë lidhje me ne dhe besojnë tek ne. Ambasadori (Donald) Lu tha për një drekë të gjyqtarëve se nëse ata i shikojnë kyçet e tyre dhe ata kanë një orë dore që kushton më shumë se makina mesatare, ata ndoshta nuk do të ishin rreth vitit të ardhshëm.
