AFP ka bërë një vëzhgim pas në kohë se si shpërtheu dhe u përhap lija e majmunëve në mbarë globin, duke u kthyer tashmë në një emergjencë globale.
Organizata Botërore e Shëndetësisë deklaroi të shtunën përhapjen, e cila ka prekur gati 16,000 njerëz në 72 vende, si një emergjencë globale shëndetësore – alarmi më i lartë që mund të deklarohet.
Lija e majmunit, e quajtur kështu sepse u zbulua për herë të parë te një majmun, lidhet me virusin vdekjeprurës të lisë, i cili u zhduk në vitin 1980, por është shumë më pak i rëndë.
Lloji që qarkullon aktualisht jashtë Afrikës është më i butë nga dy versionet e njohura.
1970: RASTI I PARË TE NJERËZIT
Lija e majmunit e njeriut u identifikua për herë të parë në vitin 1970 në Zaire (tani Republika Demokratike e Kongos) te një djalë nëntë vjeçar.
Ajo u bë endemike në pyjet tropikale tropikale të Afrikës Qendrore dhe Perëndimore, ku 11 vende raportuan raste.
Virusi transmetohet përmes kontaktit të ngushtë me kafshët e infektuara, kryesisht brejtësit ose njerëzit.
2003: RASTI I PARË JASHTË AFRIKËS
Në qershor 2003, sëmundja shfaqet në Shtetet e Bashkuara – hera e parë që u zbulua jashtë Afrikës.
Sëmundja besohet të jetë përhapur pasi brejtësit, të importuar në SHBA nga Gana, infektuan qentë e stepave.
Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) raportuan 87 raste, por nuk pati viktima.
2017: EPIDEMIA NË NIGERI
2017 sjell një shpërthim të madh në Nigeri, me më shumë se 200 raste të konfirmuara dhe një shkallë vdekshmërie prej rreth tre përqind, sipas OBSH-së.
Gjatë pesë viteve të ardhshme, raste sporadike janë raportuar në mbarë botën në udhëtarët që vijnë nga Nigeria, veçanërisht në Britani, Izrael, Singapor dhe Shtetet e Bashkuara.
Maj 2022: PËRHAPJA JASHTË AFRIKËS
Në maj të vitit 2022, një mori rastesh u abulua në vende jashtë Afrikës, në njerëz pa lidhje udhëtimi me rajonin. Shumica e të prekurve janë homoseksualë.
Evropa është epiqendra e shpërthimit të ri.
Deri më 20 maj, Britania ka regjistruar 20 raste, kryesisht te meshkujt homoseksualë.
Në të njëjtën datë, OBSH numëroi 80 raste të konfirmuara në të gjithë botën, duke përfshirë në Australi, Belgjikë, Kanada, Francë, Gjermani, Itali, Portugali, Spanjë dhe Suedi.
FUNDI I MAJIT 2022: FILLOJNË VAKSINIMET
Më 23 maj, Shtetet e Bashkuara thanë se po përgatiten të administrojnë vaksina kundër lisë, të cilat janë efektive kundër lisë së majmunëve, te njerëzit që kanë qenë në kontakt të ngushtë me pacientët me li.
Tre ditë më vonë, Bashkimi Evropian tha se po punonte për centralizimin e blerjeve të vaksinave, siç bëri për COVID-19.
QERSHOR 2022: MË SHUMË SE 1000 RASTE
Në fillim të qershorit, shefi i OBSH-së Tedros Adhanom Ghebreyesus tha se më shumë se 1000 raste të konfirmuara të lisë së majmunëve ishin raportuar në OBSH nga 29 vende ku virusi zakonisht nuk është i pranishëm.
Më 21 qershor, Britania njoftoi planet për të ofruar vaksina për meshkujt homoseksualë dhe biseksualë me shumë partnerë seksualë.
Ekspertët e OBSH-së u takuan më 23 qershor për të diskutuar kërcënimin, por vendosën që lija e majmunëve nuk përbën një emergjencë globale të shëndetit publik.
KORRIK 2022: 14,000 RASTE, 70 SHTETE
Më 8 korrik, autoritetet shëndetësore në Francë nisën gjithashtu masat parandaluese për njerëzit që konsiderohen në rrezik, duke përfshirë burrat homoseksualë, njerëzit trans dhe punonjësit e seksit.
Më 14 korrik, CDC e SHBA raportuan më shumë se 11,000 raste të konfirmuara në rreth 60 vende ku zakonisht nuk gjendet lija e majmunëve. Shumica e rasteve janë në Evropë, Shtetet e Bashkuara dhe Kanada.
Numri i infeksioneve në Nju Jork u dyfishua në më pak se një javë në disa qindra. Njerëzit qëndronin në radhë për vaksinat, të cilat janë në mungesë.
Më 20 korrik, Tedros njoftoi se pothuajse 14,000 raste të konfirmuara janë raportuar në OBSH këtë vit, nga më shumë se 70 vende, me pesë vdekje, të gjitha në Afrikë.
Ai tha se gjashtë vende raportuan rastet e tyre të para javën e kaluar, ndërsa disa shtete kanë akses të kufizuar në diagnostikime dhe vaksina, duke e bërë më të vështirë gjurmimin dhe ndalimin e përhapjes.
OBSH thirri një takim tjetër ekspertësh në 21 korrik për të vendosur nëse do të shpallet një emergjencë globale shëndetësore.
Të shtunën, Tedros njoftoi se përhapja e lisë së majmunit është një “urgjencë e shëndetit publik me shqetësim ndërkombëtar”.
