Të humbur në shkretëtirë për shekuj me radhë, tekste të lashta kanë zbuluar dimensione të reja për një histori të njohur: jetën dhe mësimet e Jezusit. Këto libra u shkruan nga gnostikët, një sekt i hershëm i krishtërimit, i hedhur poshtë si heretik nga kisha në shekujt e dytë dhe të tretë. Të denoncuara dhe tallura në atë kohë, këto vepra gnostike po ofrojnë tani, një pasqyrë intriguese të formimit të kishës së krishterë.
Kjo shumëllojshmëri mendimesh u vendos përfundimisht në tri rryma kryesore. E para u formua kryesisht nga hebrenjtë, pasuesit e atyre ndjekësve të hershëm që kishin qenë më të afërt me Jezusin gjatë jetës së tij. Rryma e dytë u formua kryesisht nga ata që ishin konvertuar në besimin e krishterë nën ndikimin e Shën Palit. Pasi i kishte persekutuar të krishterët, para konvertimit të tij dramatik rrugës për në Damask, Pali e çoi idenë e Jezusit si Mesia një hap më tej, duke pretenduar se ai nuk ishte vetëm përfaqësuesi i Perëndisë, por edhe djali i tij. Rryma e tretë e të krishterëve të hershëm, dukshëm më e vogël në numër, do të përfaqësonte një kërcënim për idetë e ortodoksisë së krishterë, që po fillonte të shfaqej nën Shën Palin. Ata ishin Gnostikët.
Diku në shekullin e katërt, 13 libra papirusi të lidhur, u vendosën në një kavanoz balte dhe u groposën në një vend të largët në Egjipt. Ato mbetën të fshehura për shekuj të tërë, deri në vitin 1945, kur egjiptianët vendas i zbuluan pranë qytetit Nag Hammadi. Dokumentet ishin në gjuhën koptike, një gjuhë e vjetër egjiptiane, e shkruar duke përdorur alfabetin grek dhe datoninnë kohën e lindjes së krishtërimit. Analiza të mëtejshme zbuluan se biblioteka Nag Hammadi, siç u bë e njohur, përmbante gjithashtu një thesar të njohurive rreth një prej degëve të hershme të krishtërimit: Gnosticizmin.
Deri në shekullin e 19-të dhe 20-të, njohja e lëvizjes gnostike ishte shumë e kufizuar. Ndërsa besimi i hershëm i krishterë filloi të organizohej në shekujt pas vdekjes së Jezusit (rreth vitit 30), mësimet e sekteve disidentë …/Bota.al
