A është kjo hakmarrja e Iranit? Ka arsye të mira për të dyshuar për rishfaqjen e papritur, jashtëzakonisht të dhunshme të konfliktit të fjetur Izrael-Palestinë, u kurdis dhe u shkaktua nga Teherani.
Jo aq shpejt, thonë kritikët e Benjamin Netanyahu. Politikat represive, raciste të ndjekura nga kryeministri i Izraelit, të nxitura deri vonë nga Donald Trump i paskrupullt, janë shkaku kryesor i shpërthimit, këmbëngulin ata.
Të tjerët pretendojnë se e gjitha është faji i Hamasit dhe militantëve të Xhihadit Islamik, dhe e lidershipit të dobët palestinez. Një gjë është e sigurt: si dhe kur vrasjet më e fundit dot të ndalet, do të ketë shumë fajësime për t’u hedhur rrotull.
Linjat e ashpra dominuese të Iranit kishin motiv, mundësi dhe mjete. Shefat e sigurisë janë poshtëruar në mënyrë të përsëritur nga sulmet gjysmë të fshehta të Izraelit. Presioni për t’u përgjigjur në një mënyrë të madhe është rritur. Më spektakolare ishte një shpërthim jashtëzakonisht i dëmshëm në objektin bërthamor Natanz në Prill, të cilin Izraeli pak a shumë pranoi se e kishte shkaktuar. Kjo pasoi vrasjen e një shkencëtari të lartë bërthamor në tokën iraniane.
Trupat e Gardës Revolucionare Islamike paralajmëron se ende nuk ka marrë hak plotësisht për vrasjen e vitit të kaluar, në një sulm me dron amerikan, të komandantit të saj të Forcës Quds, gjeneralit Qassem Suleimani. Izraeli, ndërkohë, e ka shtrirë “luftën e tij në hije” në caqet detare, duke sulmuar anijet e naftës iraniane. Ai rregullisht bombardon bazat dhe përfaqësuesit iranianë në Siri.
Irani gjithashtu ka humbur diplomatikisht, pasi armiqtë e tij të Gjirit kanë krijuar marrëveshje “paqeje” me Izraelin. Teherani tani mund të shpresojë që të ashtuquajturat marrëveshje Abrahami të zhbëhet, me intensifikimin e zemërimit Arab.
Zgjedhjet presidenciale të Iranit parashikohen të mbahen muajin e ardhshëm. Nëse thellimi i polarizimit rajonal parandalon SHBA-të të heqin sanksionet- dhe bisedimet mbi marrëveshjes bërthamore të Vjenës shemben- ekstremistët në Iran (dhe Izrael) do ta konsiderojnë atë një fitore.
Disa komentatorë izraelitë zbulojnë dorën e Iranit prapa dhunës së fundit. Analisti Seth Frantzman vuri në dukje një deklaratë të fundit nga shefi i IRGC, Husein Salami, se Izraeli ishte i vulnerabël ndaj një operacioni “taktik” në shkallë të gjerë.
“Zjarri masiv me raketa i nisur në 11 maj, një seri e paprecedentë predhash … duket se janë pjesë e një plani të frymëzuar nga Irani,” shkroi Frantzman në Jerusalem Post.
“Ky është shkaku se Xhihadi Islamik, një përfaqësues i Iranit, është i përfshirë në lëshimin e raketave dhe se pse Hamasi mbështetet nga Irani … Hamasi po dikton rregullat – dhe ky ritëm mund të jetë ai që po monitorohet madje edhe po drejtohet nga Irani.”
Kritikët e Netanyahut, të tilla si Louis Fishman, duke shkruar në Haaretz, e fajësojnë atë, para së gjithash, për një katastrofë të parashikueshme – kulmin, thonë ata, të sjelljes së tij në shtëpi për shumë vite. “Përmes iluzioneve, nxitjeve, medieve të kapura, policisë brutale dhe ligjeve diskriminuese, Netanyahu ka shtypur qytetarët palestinezë të Izraelit, duke përgatitur terrenin për konflikt të dhunshëm”, thuhet në një pjesë të opinionit të Fishman.
Një “iluzion pothuajse i padepërtueshëm” mbështolli hebrenjtë izraelitë, duke i verbuar ata para përshkallëzimeve dhe presioneve. “Ajo që ata nuk mund të shihnin nga bota e tyre e veçuar ishte se, për palestinezët, konflikti nuk mbaroi kurrë”, shkroi ai. Ky shtrembërim ndihmon për të shpjeguar pse qytetarët hebrenj të Izraelit duken kaq të tronditur nga thellësia e zemërimit të drejtuar ndaj tyre, jo vetëm nga Gaza, por edhe brenda lagjeve të përziera hebraiko-arabe. Ky mashtrim masiv është ndihmuar padashur nga një ndarje e udhëheqjes palestineze midis Autoritetit Palestinez të izoluar, të vënë në dyshim të Mahmoud Abbas dhe Hamasit, sulmuesit e pandërgjegjshëm të raketave të Gazës.
Për shkak të neglizhencës së saj, bashkësia ndërkombëtare, veçanërisht Britania dhe Evropa, të cilat kishin kohë që kishin mbështetur çështjen e Palestinës, në mënyrë efektive kanë bashkëpunuar në përpjekjet Netanyahu-Trump për të varrosur zgjidhjen e dy shteteve.
Një ndjenjë e thelluar e braktisjes dhe padrejtësisë, e shoqëruar nga përuljet e paepur, të toleruara zyrtarisht të kolonëve të djathtë në Bregun Perëndimor dhe, kohët e fundit, në Jerusalemin Lindor, tani i ka shtyrë palestinezët përsëri në pragun e rrezikshëm të arritur gjatë Intifadës 2000 Ky regresion i pashpresë shënon një dështim themelor të politikës izraelite dhe demokracisë.
Në katër zgjedhje në dy vitet e fundit, Netanyahu demonstroi që një shumicë e votuesve e refuzuan atë si udhëheqës. Megjithatë ai ende qëndron në pushtet. Ndarjet e pafundme midis partive të shumta të opozitës siguruan që marka e tij e shëmtuar, nacionaliste populiste e së djathtës ngulitet në shoqërinë izraelite.
Tani po ndodh përsëri. Disa izraelitë pretendojnë se Netanyahu me qëllim ka krijuar një krizë të re të sigurisë kombëtare për t’i mundësuar atij të qëndrojë në pushtet, ashtu siç ka bërë në të kaluarën duke evokuar fantazmën persiane.
E vërtetë apo jo, rezultati mund të jetë i njëjtë. Negociatat midis partive anti-Netanyahu rreth formimit të një qeverie “Ndryshimi” janë duke u shkatërruar, dhe kjo ndikuara nga sulmet e raketave nga Gaza.
Trump, duke sulmuar, komplotuar dhe, në mënyrë të pashpjegueshme, ende të paditura në Florida, mban një përgjegjësi të madhe. Ai kurrë nuk e humbi një mundësi për të fuqizuar Netanyahun, alteregon e tij ideologjike, duke besuar, por gabimisht, se kjo do t’i sillte shtimin e votave.
Trump shpërbleu pa fund servilizmin duke njohur Jerusalemin si kryeqytet të Izraelit, ndërsa shkurtoi fondet për refugjatët palestinezë. Asnjë prej tyre nuk bëri ndonjë përpjekje për të angazhuar palestinezët në një kërkim për një zgjidhje të qëndrueshme.
Në vend të kësaj, Trump dhe dhëndri i tij i pangopur, Jared Kushner, propozuan një “Marrëveshje të Shekullit” në stilin e krijuesit të pronave që shkatërronte vetë idenë e një shteti palestinez dhe pretendonte se problemi i territoreve të okupuara mund të zgjidhej duke injoruar atë – ose , mundësisht, duke e aneksuar atë.
Fatkeqësisht, pasardhësi i Trump, Joe Biden nuk po vepron shumë më mirë. Ai dhe këshilltari i tij i sigurisë kombëtare, Jake Sullivan, menduan se mund të “Parkonin”çështjen Izrael-Palestinë. Ata duan të përqendrohen në Kinë, pandeminë dhe një axhendë të madhe të brendshme.
Për shqetësimin e tyre të dukshëm, ajo u kthye përsëri duke i ngacmuar ata. Këtu mungon qëndrimi i qartë i Biden. Ai nuk ka asnjë plan të qartë. Dhe reflekset e vjetra mbijetojnë deri në pavdekësi: SHBA bllokuan një deklaratë të Këshillit të Sigurimit të OKB javën e kaluar që ishte kritike ndaj Izraelit.
Edhe nëse Biden ndërhyn me forcë për t’i dhënë fund dhunës aktuale, atij i mungon oferta e tipit të një pakti paqeje afatgjatë që ka mundur paraardhësit e njëpasnjëshëm të Shtëpisë së Bardhë.
Makinacione iraniane; tërbimi i verbër dhe bllokimi politik në Izrael dhe Palestinë; Impotenca amerikane. Të marra së bashku, që tani, këto elemente sugjerojnë se ka pak mundësi për një ndalim të përhershëm të këtij kaosi./ The Guardian/ Gazeta Shqip
