Ishin vitet ’60. Pas një fryme të rreme liberalizimi, në Shqipëri pllakos një vit zije. Në vitin 1967 ligjërohet lufta kundër fesë. Ndalohet besimi fetar dhe institucionet fetare u mbyllën. Në këto kushte, At Pjetër Mëshkalla, një klerik me autoritet, i njohur për penën e tij publicistike, i shkruan një letër Mehmet Shehut.
Mëshkalla i vë në dukje Kryeministrit të vendit se njerëzit po frikësohen dhe po u bëhet presion përmes vendeve të punës apo “kafshatës së bukës”, siç thotë ai, me qëllim që ata të mohojnë besimin e tyre fetar. At Pjetër Mëshkalla ishte i bindur se pas kësaj letre do të arrestohej, madje dukej se ishte një akt i qëllimtë. Dikush duhet të binte në burg e t’i predikonte Ungjillin grigjës së humbur.
Në librin e tij “At Pjetër Mëshkalla”, botim i Institutit të Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, Fritz Radovani, studiues, ish-i persekutuar i regjimit komunist, i cili e ka njohur personalisht At Pjetër Mëshkallën, madje ky i fundit i fshihte poezitë e guximshme, tregon për situatën e nderë në vitet ’60, letrën drejtuar Mehmet Shehut dhe bisedën që e ëma kishte me bërë me At Pjetër Mëshkallën, përpara arrestimit. At Pjetër Mëshkalla vuajti 25 vjet në burgjet e komunizmit.
FRITZ RADOVANI
Viti 1961 ka kenë vit i shpresave të mëdha. Në Shkodër vritet nga vetë Sigurimi kryexhelati, gjeneral Hilmi Seiti. Pragu i vitit 1962, kur ndër shtyllat e elektrikut të shëtitoreve të qyteteve nuk u varën ma flamujt e kuq të “Bashkimit të lavdishëm Sovjetik” dhe, shpallja “nën za” e prishjes së mardhanieve me té, ngjallën shpresën e lirisë “së vdekun” për aq shumë vite ndër zemrat e popullit shqiptar.
Takimi historik i Presidentit amerikan, Xhon Kenedi, me Nikita S. Hrushovin, dhe fjala e Kenedit në Paris, ku tha: “Mund të ketë turbullira prapa perdes së hekurt, për shkak të lidhjeve të dobëta që ekzistojnë, në një gjendje në të cilën Shqipëria është radhitur përkrah Kinës komuniste në grindjen ideologjike me Bashkimin Sovjetik…
Kjo është arsyeja, -tha Kenedi,- që rrota e historisë po rrotullohet në favor të botës së lirë, dhe jo të komunistëve”. (“Përgjigje zotit Kenedi”, marrë nga gazeta “Zëri i Popullit”, 9 qershor 1961, Nr. 139 (3982), fq. 4.). Kjo për né nuk ishte ma andërr e dishrueme, po një realitet. Kenedi filloi me rrotullue me shpejtësinë e tij Globin e përgjumun…! Papa Gjoni XXIII përshëndeti për herë të parë nga Vatikani në gjuhën shqipe popullin shqiptar: “Për shumë mot Pashkët!” Filloi agimi i lirisë! Haxhubej me “Isvestia” në dorë gjujzohet para Papës… 1963 – 9 Tetor – vdes Papa Gjoni XXIII.
Me 23 nandor 1963, në mëngjez herët u hap si rrëfeja lajmi i vrasjes së Kenedit e bashkë me té u vra edhe shpresa e lirisë ndër gjithë zemrat e shqiptarëve e pse jo, në krejt Europën Lindore…! Nikita S. Hrushovi, i rrethuem me tanke në Kremlin, jep “dorëheqjen”! Lajmet vijnë: “I pari udhëheqës sovjetik që u largue nga posti ma i lartë i partisë dhe shtetit, pa u pushkatue!..”. Një “çudi”!! Në krye të Bashkimit Sovjetik vjen Brezhnjevi, një maskë e keqe e Stalinit “pa mustakë”! Në gusht 1968, në Pragë “vyshket pranvera”… Shqipnia “humb” rrugë me sy në ballë!…
Dashnia dhe pasioni shumë i madh për “kolltukun personal”, i mbështjellun me pëlhurën e kuqe të leckosun të “marksizëm-leninizmit fitimtar”, shtyjnë udhëheqësit aventurierë të Shqipnisë “Socialiste”, me marrë drejtimin e largët nga Lindja e Kuqe e Mao Ce Dunit. Jo vetëm në Kinë, por edhe në Shqipni ka ende komunistë, që filluan me besue në “mbrekullitë e citateve” të tij. Hidrocentrali “K. Marks” e “Lenin”, filluan me shue dritën e tyne!… “Ndriçonte” gjithë Shqipnia nga “Drita e Mao Ce Dunit” në Vaun e Dêjës.
Kombinati “Stalin” dukej si zhelepunues, kundrejt madhështisë së Kombinatit “Mao Ce Dun”, në Berat… Filluan me u ba “kodrat”… fusha! Vetëm duhej kujdes: “Kursim, kursim, përsëri kursim” e, gjithkund: “Vigjilencë!…” Flitej, por, nuk e di sa asht e vërtetë, se ndër tre vetë, “njeni” duhej me kenë spiun. Kjo ishte një ndër detyrat e para që Enver Hoxha, i vuni veglës së tij “shumë të dashtun e besnike” të të gjithë jetës, Sigurimit të Shtetit. Aty nga mesi i vitit 1966, në Shqipni fillon me ardhë era rùb! Diçka kishte fillue me u djegë…! Por, flaka nuk i kishte dalë ënde…
Kina e Madhe po realizonte me sukses njëfarë “Revolucioni Kultural”, që vetëm me kujtue thirrjet e virrmat e mijra “gardistëve të kuq” me librat e “citateve” në dorë para pallatit të Çu En Lait, nuk të merr gjumi tue mendue, kur këtij kërkojnë me i heq kaptinën, po shka asht tue u ba me qindra e mijra studentë apo me profesorët e tyne që dinin gjuhë të hueja, me shkrimtarë e artistë, me inxhinierë e doktorë që kanë kenë për eksperiencë ndër vendet perëndimore…?
