Ndërkohë që konflikti ushtarak mes koalicionit SHBA-Izrael dhe Iranit vazhdon të përshkallëzohet në terren, një tjetër betejë po zhvillohet në hapësirën e informacionit. Imazhet satelitore, dikur të konsideruara si prova të pakundërshtueshme vizuale të dëmeve të luftës, janë kthyer në mjetin më të ri të propagandës, falë manipulimeve të gjeneruara nga Inteligjenca Artificiale (IA).
Sipas ekspertëve të verifikimit të medias, publiku i gjerë ka njohuri të kufizuara se si funksionojnë pamjet satelitore, gjë që i bën ata veçanërisht të cenueshëm ndaj mashtrimit.
“Nëse ndryshoni një detaj të vogël në një imazh satelitor, ka shumë të ngjarë që askush nuk do ta vërë re,” shpjegon Symeon Papadopoulos, studiues i IA-së në institutin grek CERTH.
Pse po ndodh tani?
Rritja e këtij fenomeni lidhet me dy faktorë kryesorë. Së pari, mjetet e reja të IA-së e bëjnë jashtëzakonisht të lehtë marrjen e një harte reale nga Google Earth dhe shtimin e efekteve artificiale të shkatërrimit. Së dyti, ofruesit tregtarë të satelitëve shpesh kufizojnë publikimin e imazheve me rezolucion të lartë gjatë konflikteve për arsye sigurie. Ky boshllëk informacioni mbushet shpejt nga falsifikatorët në mediat sociale.
Tre raste flagrante të zbuluara nga ekspertët:
1. Zjarret e rreme në Katar dhe filigrani i “Gemini”
Një imazh viral në platformën X pretendonte se tregonte fushat e naftës që digjeshin në Katar pas një sulmi raketor iranian. Megjithëse imazhi imitonte mirë ngjyrat e një sateliti, një detaj e tradhtoi: në këndin e poshtëm të djathtë dukej qartë filigrani i mjetit të IA-së, Gemini. Sipas mjeteve të detektimit, imazhi ishte një hartë reale mbi të cilën ishin shtuar artificialisht shtëllunga tymi të panatyrshme.
2. Rasti “Para dhe Pas” i publikuar nga mediat shtetërore iraniane
Gazeta iraniane Tehran Times shpërndau imazhe satelitore që pretendonin të tregonin shkatërrimin e një radari amerikan në Katar. Analiza tregoi dy mashtrime: Së pari, vendndodhja e vërtetë ishte një bazë në Bahrein (e cila vërtet ishte sulmuar, por jo në atë shkallë vizuale). Së dyti, ndërsa fotoja “para” ishte një pamje e vërtetë e Google Earth e vitit 2025, fotoja “pas” ishte tërësisht e gjeneruar nga IA, me struktura ndërtesash që ndryshonin formë në mënyrë të palogjikshme dhe mbeturina të klonuara.
3. Llogaria e rreme “MizarVision”
Një fushatë tjetër dezinformimi përdori një llogari të rreme që imitonte kompaninë legjitime kineze të inteligjencës gjeohapësinore, MizarVision. Llogaria fantazmë postoi pamje satelitore bardh e zi të rafinerisë Ras Laffan në Katar me re tymi pothuajse identike me njëra-tjetrën. Kërkimet zbuluan se shpërthimet ishin klonuar artificialisht mbi paraqitje reale të rezervuarëve të naftës. Kompania e vërtetë kineze doli me një deklaratë zyrtare duke u distancuar nga këto publikime mashtruese.
Apeli për vigjilencë
Analisti i inteligjencës me burime të hapura (OSINT), Brady Africk, thekson se publiku duhet të ndryshojë qasjen e tij.
“Njerëzit mendojnë se meqë kapja e një imazhi satelitor është e vështirë, ai nuk mund të falsifikohet. Kjo nuk është e vërtetë. Ato janë thjesht fotografi dhe mund të manipulohen si çdo imazh tjetër.”
Në këtë epokë ku konfliktet transmetohen në kohë reale, ngritja e edukimit digjital dhe një skepticizëm i shëndetshëm ndaj zbulimeve dramatike “satelitore” janë thelbësore për të mos rënë pre e propagandës së luftës.
