Përplasja është sa e ashpër aq edhe simbolike. Nga njëra anë janë radhët e grumbulluara të Rusisë me armatimin e tyre ushtarak ngjyrë balte. Nga ana tjetër janë fotografitë e ndritshme folklorike në një muze të vogël ukrainas.
Një javë më parë, herët mëngjesin e së shtunës, forcat ruse sulmuan Ivankiv, një qytet 30 milje në jug të Çernobilit dhe 50 milje në veriperëndim të Kievit. Pak më pas videot në Twitter treguan Muzeun Historik dhe Historik Lokal të Ivankiv-it të vogël, në flakë. Ishte një objektiv i rëndësishëm – koleksioni i muzeut përfshinte 25 vepra nga Maria Prymachenko, një nga artistet më të njohura popullore të Ukrainës, pikturat me ngjyra të ndezura të së cilës magjepsën Pikason dhe Chagall dhe u shfaqën në pulla postare. Në vitin 2009 Bulevardi Likhachev në Kiev u riemërua Bulevardi Maria Prymachenko; imazhi i saj ka dekoruar monedhën e Ukrainës me pesë hryvnia.
Zjarri dukej se ishte një sulm i qëllimshëm ndaj kulturës ukrainase, thotë Anastasiia Prymachenko, 26 vjeç, stërmbesa e artistes dhe drejtoreshë e Fondacionit të familjes Maria Prymachenko. Ajo është strehuar në Lviv me babain e saj 52-vjeçar, Ivan, nipin e Marias, i cili u largua nga Ivankiv në prag të sulmit.
“Muzeu ishte ndërtesa e parë në Ivankiv që rusët shkatërruan,” thotë ajo, duke folur në spanjisht përmes telefonit nga Lviv. “Unë mendoj se kjo është për shkak se ata duan të shkatërrojnë kulturën tonë ukrainase – muzeu është e vetmja gjë që kemi atje, me shumë artefakte që tregojnë kulturën ukrainase dhe Ivankiv.”
Të hënën, Ministria e Punëve të Jashtme të Ukrainës postoi një deklaratë në Twitter, së bashku me veprën e Prymachenkos të vitit 1977, Pula me dy koka, duke thënë se “rreth 25 vepra të artistes së shquar ukrainase Maria Prymachenko u dogjën. Ajo krijoi kryevepra me famë botërore. Dhurata dhe talenti i saj i veçantë magjepsën Pablo Picasso-n.”
Maria Prymachenko e kaloi gjithë jetën e saj në fshatin Bolotnya, jashtë Ivankiv. Tani populli i Ivankiv-it i ka ardhur në shpëtim, në një tjetër emblemë të guximit dhe rezistencës së popullit ukrainas. Kur pa muzeun të digjej, një mik i Anastasiias, i cili nuk dëshiron të përmendet emri, vrapoi në ndërtesë dhe shpëtoi sa më shumë nga veprat e artit që mundi.
“Ai ishte në rrugë. Kur pa tymin nga muzeu vrapoi, theu dritaren e muzeut dhe u fut në zjarr”, thotë ajo. “Ai nuk mund të hiqte gjithçka, por ai e dinte se pikturat më të famshme ishin të Prymachenko. Meqenëse kishte vetëm disa minuta, ai mori këto piktura dhe disa vepra të tjera arti.”
Anastasiia mendon se nga godina e djegur u shpëtuan rreth dhjetë piktura me përmasa posteri, por nuk e di se cilat. Dy pjata të dekoruara shumë humbën nga flakët dhe fati i veprave të mbetura nuk dihet. Veprat e ruajtura të artit u fshehën nga vendasit dhe tani janë të shpërndara nëpër Ivankiv. “Ne nuk e dimë saktësisht se sa u shpëtuan ose ku ndodhen, por ne e dimë se njerëzit e qytetit i kanë ato.”
Qyteti, i cili ka një popullsi prej pak më shumë se 10,000 banorë, është bërë një vend strategjik në betejën për Kievin. Të shtunën e kaluar forcat ukrainase hodhën në erë një urë mbi lumin Teteriv në Ivankiv për të ndaluar avancimin e trupave ruse.
“Gjërat që ndodhin atje janë të tmerrshme, por nuk shfaqet në TV ukrainas sepse është një qytet shumë i vogël,” thotë Anastasiia. “Nëse lufta nuk përfundon, ne nuk mund të bëjmë asgjë për të rikuperuar pikturat. Askush nuk mund të hyjë apo të dalë. Njerëzit janë pa ujë dhe ushqim.”
Sapo shpërtheu lufta, ajo u nis me makinë nga Kievi, ku jeton, në Ivankiv për të marrë të atin, gjithashtu një artist, nënën e saj, Tamara, dhe vëllain e saj, Ivan, dhe t’i çonte në Lviv në Ukrainën perëndimore. “Askush nuk është i sigurt këtu,” thotë ajo. “Ka kaq shumë sirena dhe kaq shumë panik – shumë njerëz po vijnë me fëmijët e tyre, me qentë dhe macet e tyre. Nuk e dimë se kur do të jetë radha jonë, kur do të na arrijnë bombat ruse. Ne gjithmonë vrapojmë drejt strehimoreve kur fillojnë sirenat.”
